Wie investeert, wie incasseert?
Door Richard de Bruin ·

Toeristenbelasting stijgt, maar wie investeert in de bestemming? Richard de Bruin over de rol van gemeenten en recreatieondernemers.
Reactie op ‘Toeristenbelasting: van melkkoe naar sturingsinstrument?’ in R&T Magazine
Door Richard de Bruin | Leisuremagazine.nl | 16 november 2026
In de novembereditie van R&T Magazine vragen vier deskundigen zich af of toeristenbelasting vooral geld moet opleveren of ook kan helpen om toerisme te sturen. Het artikel pleit voor meer transparantie, duidelijke beleidsdoelen en een betere samenhang tussen belastingheffing en bestemmingsmanagement.
Dat zijn goede uitgangspunten. Toch mis ik twee dingen in het gesprek. Het eerste is een partij: de recreatieondernemer die met eigen geld, eigen risico en jarenlange inzet de overnachtingen mogelijk maakt waarover gemeenten heffen. Het tweede is een kader: alles in toerisme draait uiteindelijk om balans binnen het toeristisch ecosysteem.
Waarom draait het om balans?
Een bestemming is geen verzameling losse bedrijven en voorzieningen. Het is een ecosysteem. Ondernemers, inwoners, gemeente, bestemmingsmanagement, bezoekers, landschap en natuur hangen met elkaar samen en hebben elkaar nodig.
Dat werkt zolang het in evenwicht is. Investeren ondernemers in kwaliteit, dan trekt de bestemming gasten. Brengen gasten omzet en belasting op, dan kan de gemeente investeren in openbare ruimte en voorzieningen. Zijn die op orde, dan blijft de bestemming aantrekkelijk voor bezoekers én prettig voor inwoners.
Raakt één schakel uit balans, dan voelt de rest dat. Verdwijnt het rendement bij ondernemers, dan stokt de vernieuwing. Verdwijnt het draagvlak bij inwoners, dan staat de gastvrijheid onder druk. Wordt het landschap overbelast, dan verliest de bestemming haar belangrijkste kapitaal.
Elke discussie over toeristenbelasting is daarom ook een discussie over evenwicht. Wie neemt, wie geeft, en wie draagt het risico?
Wie draagt het risico?
Een camping, vakantiepark, hotel of gastenverblijf is meer dan een plek om te slapen. Achter elke onderneming zitten investeringen in gebouwen, terreinen, voorzieningen, personeel, verduurzaming en gastvrijheid.
Daar komen marketing en promotie bovenop. Ondernemers werken aan hun zichtbaarheid, ontwikkelen arrangementen, onderhouden boekingskanalen en proberen gasten aan zich te binden. Een groot deel van die inspanning is gericht op één doel: bezoekers naar de bestemming trekken.
Slaagt dat, dan profiteert niet alleen de ondernemer. Ook horeca, detailhandel en culturele instellingen in de omgeving varen er wel bij. En de gemeente ontvangt toeristenbelasting over elke belastbare overnachting.
Die inkomsten ontstaan dus niet vanzelf. Ze zijn mede het resultaat van particulier ondernemerschap, in combinatie met de aantrekkingskracht van de bestemming en publieke voorzieningen. Het verdient meer aandacht, want hier begint de balans.

Wat groeit er mee met de toeristenbelasting?
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek verwachten Nederlandse gemeenten in 2026 samen € 654 miljoen aan toeristenbelasting te ontvangen. Dat is 9 procent meer dan een jaar eerder.
Een hogere opbrengst zegt niet automatisch iets over de toeristische activiteit. Hogere tarieven, nieuwe belastingplichtige verblijfsvormen en meer overnachtingen kunnen er alle drie aan bijdragen.
Het omgekeerde geldt ook. Een groei in overnachtingen komt vaak voort uit investeringen van ondernemers: nieuwe accommodaties, betere kwaliteit, gerichte marketing. Daarmee neemt de aantrekkingskracht van een bestemming toe, en vaak ook de verblijfsduur.
Daarom wil ik bij elke discussie over stijgende opbrengsten ook weten hoeveel de sector zelf investeert en hoe gemeenten daarop inspelen. Blijven ondernemers investeren terwijl gemeenten de opbrengst vooral gebruiken om tekorten op de algemene begroting te dichten, dan raakt het ecosysteem scheef. Op termijn ontstaat dan een ongemakkelijke verhouding.
Is toeristenbelasting als algemene belasting vrijblijvend?
Juridisch is het helder: toeristenbelasting is een algemene gemeentelijke belasting. Gemeenten hoeven de opbrengst niet aan toerisme of recreatie te besteden.
Beleidsmatig ligt dat anders. Het is te kort door de bocht om te zeggen dat er dan geen relatie hoeft te bestaan tussen de inkomsten en de sector die ze mede genereert.
Gemeenten hebben zelf ook kosten. Gasten gebruiken wegen, fietspaden en openbare ruimte, en investeringen daarin dienen inwoners en bezoekers. Maar een aantrekkelijke bestemming ontstaat niet alleen door gemeentelijke voorzieningen. Ondernemers ontwikkelen het aanbod, investeren in kwaliteit en zorgen dat bezoekers daadwerkelijk kiezen voor een verblijf.
De kernvraag is dus niet of elke euro terug moet naar de recreatieondernemer. Het gaat erom of gemeenten blijven investeren in de voorwaarden waaronder het hele ecosysteem kan functioneren en groeien.
Verkoopt een bestemming zichzelf?
Opvallend in het artikel over toeristenbelasting is de discussie over de rol van organisaties voor bestemmingsmanagement (DMO’s). Een van de deskundigen stelt dat DMO’s breder moeten aantonen welke waarde zij leveren. Daar ben ik het mee eens. Bestemmingsmanagement mag je niet alleen beoordelen op campagnes, publicaties of bezoekersaantallen. Economische betekenis, bezoekersspreiding, samenwerking en kwaliteit horen er ook bij.
Tegelijk wordt soms vergeten dat een DMO de balans in het ecosysteem bewaakt. Door bezoekers te spreiden, het aanbod te verbinden en ondernemers te ondersteunen in hun eigen commerciële inspanningen, houdt zij de schakels bij elkaar. Een individuele camping kan investeren in advertenties en boekingsplatforms. Maar de aantrekkelijkheid van de streek, de bekendheid van het landschap, de recreatieve routes en de gezamenlijke promotie bepalen mede of bezoekers zich voor die camping gaan interesseren.
Collectieve marketing en ondernemersinvesteringen versterken elkaar. Bezuinigen gemeenten op bestemmingsmarketing terwijl hun inkomsten uit verblijfsrecreatie stijgen, dan verdient dat op zijn minst een inhoudelijke onderbouwing. Een bestemming blijft zichzelf namelijk niet verkopen.
Wie beslist mee over de toeristenbelasting?
Het artikel pleit ervoor inwoners en ondernemers te betrekken bij de besteding van toeristenbelasting. Dat is een logisch uitgangspunt, maar ik ga een stap verder.
Betrek de recreatiesector niet alleen bij de vraag waaraan de opbrengst wordt besteed, maar ook bij de ontwikkeling van de economische basis waarop die opbrengst rust. Welke investeringen zijn de komende jaren nodig? Dat begint bij een open gesprek over waar ondernemers tegenaan lopen en hoe gemeenten kunnen bijdragen aan kwaliteitsverbetering, nieuwe voorzieningen en een langere verblijfsduur. Gezamenlijke promotie en bestemmingsmanagement spelen daarin een verbindende rol.
Dat gesprek vraagt om meer dan een jaarlijkse discussie over tarieven. Het vraagt om een gedeelde visie waarin gemeentelijke belangen, ondernemerschap, inwonersbelang en de kwaliteit van de bestemming met elkaar verbonden zijn.
Toeristenbelasting: sturen of in balans houden?
De vier deskundigen maken duidelijk dat toeristenbelasting meer kan zijn dan een inkomstenbron. Ze kan onderdeel worden van een breder beleid voor een leefbare en aantrekkelijke bestemming.
Daar voeg ik één uitgangspunt aan toe: sturen op toerisme werkt alleen als je het ecosysteem als geheel in balans houdt. Wie toeristenbelasting wil inzetten om toerisme te sturen, moet ook oog hebben voor de ondernemers die het aanbod ontwikkelen en onderhouden. Zonder investeringen in accommodaties, voorzieningen, kwaliteit en promotie komt er geen vanzelfsprekende stroom bezoekers en overnachtingen. En zonder draagvlak bij inwoners en zorg voor het landschap verdwijnt de basis waarop dit alles rust.
Gemeenten hoeven hun toeristenbelasting niet volledig terug te geven aan de sector. Maar ze moeten wel inzichtelijk maken hoe hun beleid en investeringen bijdragen aan een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige vrijetijdseconomie.
Het gesprek over toeristenbelasting moet niet alleen gaan over hoeveel gemeenten kunnen innen, maar ook over wat ze bereid zijn te investeren in de balans waarop die inkomsten rusten. Wat kun jij als gemeente, ondernemer of bestemmingsmanager daaraan bijdragen?