Rookvrije recreatie begint bij gastvrijheid

Rookvrije recreatie wint terrein. Steeds meer speeltuinen, attractieparken en andere recreatielocaties worden rookvrij. Dat is een mooie ontwikkeling, waaraan veel ondernemers en beheerders zelf bijdragen. Ook op terrassen liggen kansen om gasten een prettiger verblijf te bieden. De volgende stap naar een rookvrije én vapevrije generatie vraagt om ondernemers die het verschil willen maken, met steun, duidelijke afspraken en begrip voor de praktijk.

Opinie | Richard de Bruin | Leisure Magazine

Je zit op een terras, het eten wordt geserveerd en aan een andere tafel wordt een sigaret aangestoken. De wind neemt de rook mee, precies over jouw tafel. Voor de roker is het misschien een ontspannen moment. Voor iemand die zit te eten, kan het de maaltijd behoorlijk verstoren.

Ik heb zelf tot mijn zesendertigste gerookt. Ook daarom vind ik dat dit gesprek met begrip moet worden gevoerd. Achter een sigaret zit vaak een jarenlange gewoonte en een verslaving die je niet zomaar achter je laat.

Dat verschil in beleving verdient aandacht. Zeker als je zelf rookt, valt de rook van een ander je misschien nauwelijks op. Dan is het ook minder vanzelfsprekend dat je merkt hoeveel invloed die heeft op de ervaring van een gast.

Als ondernemer kun je veel aandacht besteden aan goed eten, vriendelijke bediening en een aantrekkelijk terras, terwijl rookhinder buiten beeld blijft. Juist daarom is het waardevol om ook door de ogen van je niet-rokende gasten naar je bedrijf te kijken. Daar begint een kans om je gastvrijheid verder te versterken.

Rookvrije recreatie: de sector zet al mooie stappen

Wie rondkijkt in de recreatiesector, ziet dat er al veel gebeurt. Speeltuinen worden rookvrij, attractieparken voeren duidelijke huisregels in en steeds meer locaties laten zien dat rookvrij recreëren goed past bij een gastvrije omgeving.

De Efteling staat roken bijvoorbeeld alleen toe in aangewezen rookzones. Dat geldt ook voor e-sigaretten en vapen. Bezoekers vinden die plekken op de plattegrond en in de app. Daarmee wordt het beleid onderdeel van de normale bezoekersinformatie.

Ook bij speelplekken is de beweging zichtbaar. Rookvrije Generatie meldt dat negen op de tien Nederlanders voor geheel rookvrije speeltuinen zijn. De organisatie ondersteunt beheerders met stappenplannen, communicatiematerialen en tips voor naleving.

Die ontwikkeling verdient waardering. Achter ieder rookvrij terrein zit iemand die het gesprek heeft gevoerd, afspraken heeft gemaakt en medewerkers of vrijwilligers heeft meegenomen. Dat vraagt inzet, zeker wanneer bestaande gewoonten veranderen.

Rookvrije recreatie door de ogen van je gast

Voor een ondernemer die zelf rookt, kan een rookvrij terras een grotere stap zijn dan voor iemand die nooit heeft gerookt. Roken hoort misschien bij je eigen pauze, bij contact met vaste gasten of bij een moment van ontspanning na een drukke dienst.

Dan helpt een verwijtende discussie weinig. Veel nuttiger is een concrete vraag: hoe beleven verschillende gasten jouw terras?

Vraag het eens aan gezinnen, aan medewerkers en aan mensen die niet roken. Waar ervaren zij hinder? Komt rook bij de entree naar binnen? Staat een asbak naast de plek waar kinderen een ijsje eten? Waait rook vanaf de ene tafel gemakkelijk naar de andere?

Dat zijn praktische observaties waarmee je als ondernemer iets kunt. Je hoeft daarvoor geen gezondheidsdeskundige te zijn. Je kent je bedrijf, je bezoekers en de mogelijkheden van je terrein.

Een rookvrij terras kan vervolgens een bewuste keuze worden waarmee je het verblijf voor gasten aangenamer maakt. Zo krijgt rookvrije recreatie in je eigen bedrijf vorm.

Minder rokers, blijvende aandacht

De landelijke cijfers laten vooruitgang zien. Volgens het Trimbos-instituut rookte in 2025 nog 17,8 procent van de volwassenen. Daarnaast had 2,4 procent regelmatig een e-sigaret gebruikt. De grote meerderheid van de volwassenen rookt dus niet.

Tegelijkertijd blijft de gezondheidsopgave groot. De Rijksoverheid spreekt van jaarlijks ongeveer 20.000 sterfgevallen door roken of meeroken. Nederland streeft naar een rookvrije generatie in 2040.

Rookvrije recreatie draagt bij aan die ambitie op een manier die bij de sector past: door prettige plekken te bieden waar mensen samenkomen, ontspannen en plezier maken.

Dat hoeft niet met grote woorden. Een rookvrij terras, een duidelijke afspraak bij de speeltuin en een medewerker die vriendelijk uitlegt wat de bedoeling is, maken die ambitie concreet.

Buiten blijft rook merkbaar

Buitenlucht maakt verschil voor de verspreiding van rook. Een kort moment op een open terras is niet hetzelfde als langdurig meeroken in een afgesloten ruimte. Toch kan rook ook buiten hinder veroorzaken, zeker wanneer tafels dicht bij elkaar staan of een terras beschut ligt.

Het Trimbos-instituut benadrukt dat er geen veilig niveau van blootstelling aan tabaksrook bestaat. Ook in de uitgeademde lucht van e-sigaretten en verhitte-tabaksproducten zijn schadelijke stoffen aangetroffen.

Volgens de NVWA mag op een buitenterras onder voorwaarden worden gerookt en gevapet. Als ondernemer mag je ook zelf kiezen voor een rookvrij terras. Daarvoor hoef je dus niet te wachten op een algemeen landelijk verbod.

Die ruimte biedt mogelijkheden voor rookvrije recreatie. Jij kunt bepalen welke keuze past bij de kwaliteit en uitstraling van je bedrijf.

Neem vapen mee in rookvrije recreatie

Wie rookvrij beleid invoert, doet er goed aan vapen direct mee te nemen. Daarmee voorkom je onduidelijkheid voor bezoekers en medewerkers.

De aandacht voor vapen is hard nodig. In het HBSC-onderzoek over 2025 had 21,5 procent van de scholieren van 12 tot en met 16 jaar ooit een vape gebruikt. In de voorafgaande maand had 12,4 procent gevapet en 4 procent deed dat dagelijks.

Daarbij hoort een zorgvuldig verhaal. Voor een volwassen roker die volledig overstapt, is een e-sigaret volgens Trimbos minder schadelijk dan een gewone sigaret. Maar vapen is niet onschadelijk. Nicotine is zeer verslavend en jongeren zijn gevoelig voor de verstorende effecten op hun zich ontwikkelende hersenen. Over de volledige gevolgen van langdurig vapegebruik is nog veel onbekend.

Voor kinderen en andere niet-rokers biedt beginnen met vapen geen gezondheidsvoordeel.

Een heldere huisregel helpt: waar het rookvrij is, worden ook geen vapes of verhitte-tabaksproducten gebruikt. Sigaretten, shag, sigaren, pijpen en waterpijpen vallen vanzelfsprekend eveneens onder die afspraak.

Maak het jezelf en je medewerkers gemakkelijker

Rookvrije recreatie werkt het prettigst wanneer gasten vooraf weten waar ze aan toe zijn. Vermeld het op je website, neem het mee in relevante reserveringsinformatie en maak het zichtbaar bij aankomst.

Dat scheelt gesprekken op het moment dat iemand net een sigaret heeft aangestoken. Medewerkers kunnen verwijzen naar een duidelijke afspraak die voor iedereen geldt.

Bespreek met je team hoe je bezoekers vriendelijk aanspreekt. Een eenvoudige zin is vaak voldoende: “Ons terras is rookvrij en vapevrij, zodat iedereen hier prettig kan eten en drinken.”

Heeft je recreatieterrein nog een afzonderlijke rookplek, kijk dan goed naar de ligging. Een plek buiten looproutes en uit de buurt van entrees, speelvoorzieningen en eetgelegenheden helpt om de rest van het terrein daadwerkelijk rookvrij te houden.

Neem ook rokende medewerkers mee in de verandering. Hun ervaring kan helpen om praktische afspraken te maken. Wie wil stoppen, kan voor informatie en ondersteuning terecht bij Ikstopnu.

Acties houden het onderwerp zichtbaar

Naast de dagelijkse stappen op recreatielocaties zijn er publieksacties die aandacht vragen voor de rol van de tabaksindustrie.

In het door Wanda de Kanter gedeelde bericht over Even tot hier wordt een actie bij Philip Morris in Bergen op Zoom beschreven. Een projectie over een rookvrije generatie en de satirische naam ‘Doodziqos’ leggen een scherpe vraag op tafel: wat betekent een rookvrije toekomst wanneer tabaks- en nicotineproducten worden verkocht?

Die satire raakt aan een belangrijk onderscheid. Een product dat als ‘rookloos’ wordt gepresenteerd, is daarmee niet veilig.

Het RIVM en de Universiteit Maastricht analyseerden 74 onafhankelijke studies naar verhitte tabak. Hun conclusie is dat deze producten geen veilig alternatief voor roken zijn. Gebruikers krijgen nog steeds giftige en kankerverwekkende stoffen binnen en er zijn nadelige effecten op onder meer hart, bloedvaten en luchtwegen. De langetermijneffecten zijn nog niet volledig bekend.

Daarnaast kondigde Stichting Rookpreventie Jeugd op 2 november 2026 een nieuwe aangifte tegen Philip Morris aan vanwege vermeende misleiding en verboden reclame rond verhitte tabak. Volgens de stichting wordt die half november aan het Openbaar Ministerie overhandigd.

Met de campagne Stop Philip M. vraagt de stichting steun via een petitie, het delen van de campagne en donaties. Het gaat om beschuldigingen die juridisch moeten worden beoordeeld; een aangekondigde aangifte is geen veroordeling.

Deze acties richten de aandacht op producenten en hun communicatie. Rookvrije recreatie krijgt ondertussen lokaal vorm. Ondernemers in horeca en recreatie kunnen ondertussen hun eigen bijdrage leveren: een omgeving waarin rookvrij en vapevrij steeds gewoner worden.

Bouw voort op rookvrije recreatie

Brancheorganisaties, gemeenten en destinatiemarketingorganisaties kunnen ondernemers daarbij helpen. Deel ervaringen van collega’s, bied bruikbare communicatiematerialen aan en maak rookvrije voorzieningen goed vindbaar voor bezoekers.

Erken ook dat de stap per bedrijf verschilt. Een ondernemer met een groot terrein heeft andere mogelijkheden dan een café met een klein terras en veel vaste gasten. Praktische ondersteuning helpt om van een goed voornemen een werkbare afspraak te maken.

Mijn oproep aan ondernemers is daarom: kijk welke volgende stap jij kunt zetten. Misschien is je speeltuin al rookvrij en kan het terras volgen. Misschien zijn er al afspraken, maar ontbreekt vapen nog. Of misschien helpt betere communicatie om bestaand beleid prettiger uit te voeren.

Er gebeurt al veel goeds in onze sector. Daar kunnen we op voortbouwen. Iedere plek waar kinderen rookvrij spelen en gasten zonder rook kunnen eten, maakt de rookvrije generatie een stukje tastbaarder.

Als ondernemer kun je daarin het verschil maken, juist vanuit de gastvrijheid die je iedere dag al biedt.

Lees ook: Duits rookverbod in pretparken: stille revolutie in leisure.